Chuẩn bị lâu dài để đón thời cơ lịch sử
Thắng lợi của Cách mạng Tháng Tám không phải là kết quả của một quyết định nhất thời khi phát xít Nhật đầu hàng Đồng minh, mà là thành quả của cả một quá trình chuẩn bị lâu dài, chủ động và có tổ chức.
Trong bối cảnh Chiến tranh thế giới thứ hai bùng nổ, thực dân Pháp phát xít hóa bộ máy thống trị: phát xít Nhật xâm lược và cấu kết với thực dân Pháp cùng áp bức, bóc lột nhân dân ta. Tình hình thế giới và trong nước biến đổi nhanh chóng, Đảng từng bước điều chỉnh đường lối chiến lược, đặt nhiệm vụ giải phóng dân tộc lên vị trí hàng đầu. Ngày 28/1/1941, lãnh tụ Nguyễn Ái Quốc trở về nước trực tiếp lãnh đạo phong trào cách mạng. Hội nghị Trung ương lần thứ 8, họp từ ngày 10 đến 19/5/1941 tại Pác Bó, do lãnh tụ Hồ Chí Minh chủ trì, đã hoàn chỉnh chủ trương chuyển hướng chiến lược, đề cao nhiệm vụ giải phóng dân tộc, chủ trương thành lập Mặt trận Việt Minh và tích cực chuẩn bị các điều kiện cho khởi nghĩa vũ trang giành chính quyền.
Trên cơ sở đó, lực lượng chính trị từng bước được xây dựng và phát triển rộng khắp thông qua các Hội cứu quốc; lực lượng vũ trang và căn cứ địa cách mạng được hình thành, củng cố. Ngày 22/12/1944, theo chỉ thị của lãnh tụ Hồ Chí Minh, Đội Việt Nam Tuyên truyền Giải phóng quân được thành lập. Tháng 4/1945, Hội nghị quân sự Bắc Kỳ quyết định thống nhất Việt Nam Tuyên truyền Giải phóng quân và Cứu quốc quân thành Việt Nam Giải phóng quân.
Những chuẩn bị về chính trị, tổ chức và lực lượng đó tạo nên thế và lực để cách mạng có thể hành động quyết đoán khi thời cơ xuất hiện.
Từ chuyển biến của tình hình đến quyết định Tổng khởi nghĩa
Ngày 9/3/1945, Nhật đảo chính hất cẳng Pháp để độc chiếm Đông Dương. Ngày 12/3/1945, Trung ương Đảng ban hành Chỉ thị “Nhật - Pháp bắn nhau và hành động của chúng ta”, phát động phong trào kháng Nhật cứu nước trên toàn quốc; khởi nghĩa từng phần diễn ra tại nhiều địa phương, các chiến khu và căn cứ địa tiếp tục được xây dựng, củng cố. Cao trào kháng Nhật cứu nước là bước chuẩn bị trực tiếp cho Tổng khởi nghĩa.
Đầu tháng 8/1945, tình hình quốc tế và trong nước chuyển biến nhanh chóng. Ngày 8/8, Liên Xô tuyên chiến với Nhật; ngày 14/8, Nhật Hoàng tuyên bố đầu hàng vô điều kiện. Thời cơ “ngàn năm có một” để dân tộc Việt Nam đứng lên giành chính quyền đã xuất hiện.
Từ ngày 13 đến ngày 15/8/1945, Hội nghị toàn quốc của Đảng họp tại Tân Trào nhận định thời cơ khởi nghĩa đã tới và quyết định phát động toàn dân Tổng khởi nghĩa giành chính quyền trong cả nước. Ngày 13/8, Ủy ban Khởi nghĩa toàn quốc được thành lập. Ngay lập tức, Ủy ban Khởi nghĩa ra Quân lệnh số 1, hạ lệnh Tổng khởi nghĩa giành chính quyền trên cả nước.
Ngày 16/8/1945, Quốc dân Đại hội được triệu tập tại Tân Trào. Đại hội tán thành chủ trương Tổng khởi nghĩa, thông qua những chính sách lớn của Việt Minh và bầu Ủy ban Dân tộc Giải phóng Việt Nam do Hồ Chí Minh làm Chủ tịch. Đây là sự kiện thể hiện sự thống nhất ý chí của đại diện các tầng lớp Nhân dân đối với quyết định giành chính quyền trong thời khắc lịch sử.
Tổng khởi nghĩa diễn ra nhanh chóng trên cả nước
Từ ngày 13 đến ngày 28/8/1945, dưới sự lãnh đạo của Đảng, Nhân dân cả nước đã nhất tề vùng lên giành chính quyền.
Tại Hà Nội, ngày 19/8/1945, cuộc khởi nghĩa giành chính quyền thắng lợi. Quần chúng cách mạng từ nội thành và ngoại thành tập trung đông đảo, cuộc mít tinh tại Nhà hát Lớn chuyển thành cuộc tuần hành thị uy; lực lượng cách mạng nhanh chóng chiếm các cơ quan đầu não của chính quyền địch. Thắng lợi ở Hà Nội tạo tiếng vang lớn, cổ vũ mạnh mẽ nhân dân các địa phương tiếp tục nổi dậy giành chính quyền.
Ngày 23/8/1945, nhân dân Huế giành chính quyền. Đây là thắng lợi có ý nghĩa đặc biệt bởi Huế là trung tâm của chế độ phong kiến. Cuộc khởi nghĩa thắng lợi đã tạo thêm sức mạnh, cổ vũ các địa phương tiếp tục nổi dậy; đến ngày 30/8/1945, vua Bảo Đại tuyên bố thoái vị, trao ấn kiếm cho đại diện Chính phủ lâm thời, chính thức chấm dứt chế độ quân chủ.
Ngày 25/8/1945, cuộc Tổng khởi nghĩa giành chính quyền thắng lợi tại Sài Gòn. Thắng lợi ở Sài Gòn có vị trí quan trọng đối với Tổng khởi nghĩa ở Nam Bộ, tạo động lực mạnh mẽ để nhân dân nhiều địa phương Nam Bộ tiếp tục giành chính quyền.
Đến ngày 28/8/1945, Tổng khởi nghĩa cơ bản hoàn thành trên phạm vi cả nước. Những thắng lợi liên tiếp trong thời gian ngắn cho thấy khả năng tổ chức, lãnh đạo và phát huy sức mạnh của quần chúng Nhân dân trong một thời điểm lịch sử đặc biệt.
Ngày 2/9/1945 - khai sinh một Nhà nước mới
Ngày 2/9/1945, tại Quảng trường Ba Đình, Chủ tịch Hồ Chí Minh đọc Tuyên ngôn Độc lập, trịnh trọng tuyên bố trước quốc dân đồng bào và thế giới quyền độc lập, tự do của dân tộc Việt Nam, khai sinh nước Việt Nam Dân chủ Cộng hòa.
Cách mạng tháng Tám năm 1945 thắng lợi đã đưa Nhân dân từ thân phận nô lệ trở thành người làm chủ đất nước, khai sinh Nhà nước Việt Nam Dân chủ Cộng hòa và mở đầu kỷ nguyên độc lập dân tộc gắn liền với chủ nghĩa xã hội.
Những yếu tố làm nên thắng lợi
Thắng lợi của Cách mạng Tháng Tám là kết quả tổng hợp của nhiều yếu tố, trước hết là sự lãnh đạo đúng đắn, sáng suốt, nhạy bén và kịp thời của Đảng, đứng đầu là Chủ tịch Hồ Chí Minh.
Đó là kết quả của quá trình chuẩn bị lâu dài, toàn diện về chính trị, tư tưởng, tổ chức và lực lượng, chủ động tạo thế, tạo lực và nắm bắt đúng thời cơ. Quá trình chuẩn bị từ năm 1941, việc xây dựng lực lượng chính trị, lực lượng vũ trang, căn cứ địa cách mạng và phát triển phong trào quần chúng đã tạo nền tảng quan trọng để khi thời cơ xuất hiện, cách mạng có thể hành động nhanh chóng, quyết đoán.
Một yếu tố có ý nghĩa quyết định khác là sức mạnh của lòng yêu nước, ý chí độc lập, tinh thần tự lực, tự cường và đại đoàn kết toàn dân tộc. Chính sức mạnh của hàng triệu quần chúng Nhân dân, được tập hợp và phát huy dưới sự lãnh đạo của Đảng, đã biến chủ trương cách mạng thành sức mạnh hành động trên phạm vi cả nước.
Cùng với đó, Đảng đã tận dụng đúng đắn thời cơ quốc tế thuận lợi, đặc biệt là sự thất bại và đầu hàng của phát xít Nhật, để phát động Tổng khởi nghĩa trước khi quân Đồng minh vào Đông Dương.
Giá trị lịch sử và những bài học còn nguyên giá trị
Cách mạng Tháng Tám năm 1945 đã đập tan ách thống trị của thực dân, phát xít và chế độ phong kiến; đưa Nhân dân từ thân phận nô lệ trở thành người làm chủ đất nước; khai sinh Nhà nước Việt Nam Dân chủ Cộng hòa và mở đầu kỷ nguyên độc lập dân tộc gắn liền với chủ nghĩa xã hội. Thắng lợi đó đồng thời cổ vũ mạnh mẽ phong trào đấu tranh vì độc lập, tự do của các dân tộc bị áp bức trên thế giới.
81 năm đã trôi qua, nhưng những bài học của Cách mạng Tháng Tám vẫn có ý nghĩa đối với công cuộc xây dựng và bảo vệ Tổ quốc trong giai đoạn hiện nay: giữ vững vai trò lãnh đạo của Đảng; chủ động chuẩn bị về mọi mặt; nâng cao năng lực nhận định, dự báo và nắm bắt thời cơ; phát huy sức mạnh đại đoàn kết toàn dân tộc; khơi dậy tinh thần tự lực, tự cường và biến khát vọng phát triển thành hành động cụ thể.
Đối với thành phố Đà Nẵng trong giai đoạn phát triển mới, việc phát huy những giá trị đó cần được gắn với yêu cầu tiếp tục đổi mới công tác tuyên truyền, tạo sự thống nhất về nhận thức và hành động trong cán bộ, đảng viên và Nhân dân; đẩy mạnh chuyển đổi số trong công tác tuyên truyền; nâng cao chất lượng định hướng thông tin, nắm bắt dư luận xã hội, củng cố niềm tin và tạo đồng thuận xã hội. Đây cũng là những nội dung được Đề cương tuyên truyền tháng 8/2026 của Ban Tuyên giáo và Dân vận Thành ủy nhấn mạnh.
Kỷ niệm 81 năm Cách mạng Tháng Tám thành công và Quốc khánh 2/9 là dịp để mỗi cán bộ, đảng viên và Nhân dân ôn lại một trong những trang sử vẻ vang nhất của dân tộc; trân trọng giá trị của độc lập, tự do; củng cố niềm tin và phát huy trách nhiệm trong xây dựng, bảo vệ Tổ quốc.
Phát huy tinh thần Cách mạng Tháng Tám, tiếp tục đoàn kết, chủ động, sáng tạo, nắm bắt thời cơ, vượt qua thách thức, góp phần xây dựng thành phố Đà Nẵng và đất nước ngày càng giàu mạnh, văn minh, phồn vinh, hạnh phúc.